Weerman Leen de Koning

Weerman Leen de Koning

Nieuwerkerk a/d IJssel

Loading

ZACHT EN ERG NAT

De afgelopen week was het opnieuw wisselvallig met vrijwel iedere dag weer neerslag. Totaal viel er tot en met zondag al 125 mm. Het was opnieuw veel te zacht voor de tijd van het jaar.

Golfstroom kan die stil vallen?

Ja, dat kan gebeuren als de aarde verder opwarmt. Maar wanneer is nog erg onzeker. Volgens Deens onderzoek dat vorig jaar verscheen zal dit mogelijk eerder gebeuren dan gedacht, nog voor het eind van deze eeuw. Nieuw onderzoek van Universiteit Utrecht bevestigt deze conclusie. Een plotselinge verzwakking van de Golfstroom is een voorbeeld van een kantelpunt: een snelle, praktisch onomkeerbare verandering die optreedt als een bepaalde kritieke grens wordt overschreden. Als de Golfstroom sterk verzwakt, wordt het klimaat in Europa in korte tijd flink kouder en droger.

Om te begrijpen wat er aan de hand is, moet je 5 dingen weten:

1. Sterkte Golfstroom hangt mede af van temperatuur en zoutgehalte

De temperatuur in Noordwest-Europa is hoger dan in het noorden van Canada, ondanks het feit dat deze gebieden op dezelfde breedtegraad liggen. Dit komt mede door de Warme Golfstroom, die warm water van de Golf van Mexico naar onze regio en zelfs tot voorbij de Noordkaap brengt. De stroming is deel van een wereldwijde ‘transportband’ van oceaanwater (afbeelding 1, linkerplaatje), die wordt gedreven door zout- en temperatuurverschillen. De Golfstroom wordt daarnaast ook door de wind aangedreven. 

Het water in de Warme Golfstroom koelt af terwijl het zich naar de Noord-Atlantische Oceaan verplaatst en bevriest in de winter gedeeltelijk tot zee-ijs. Omdat zout niet mee bevriest, wordt het omringende zeewater zouter. Zout, koud water is zwaarder dan zoet, warm water. Ten zuidwesten van Groenland en ten noorden van IJsland zinkt het water 2 tot 3 kilometer naar beneden en stroomt hierna weer terug naar het zuiden. Zo stroomt aan het oppervlak relatief licht, warm water noordwaarts en stroomt zwaarder, koud water op diepte naar het zuiden. Deze stroming heet de Atlantische Meridionale Overturning Circulatie (AMOC) en bepaalt mede de sterkte van de Golfstroom. Als de AMOC verzwakt, verzwakt daardoor ook de Golfstroom (afbeelding 1, rechterplaatje).

2. Smeltend ijs zwakt oceaanstroming in Atlantische Oceaan af

Door het smelten van steeds meer ijs op Groenland en door een toename van de neerslag wordt het water rond Groenland steeds zoeter en daarmee lichter. Het gevolg is dat minder water afzinkt en de AMOC verzwakt. Klimaatwetenschappers vermoedden al in de jaren 80 dat dit een mogelijk gevolg zou zijn van de wereldwijde opwarming. Er is sindsdien een enorme inspanning geleverd om de sterkte van de AMOC te meten. Een combinatie van alle beschikbare gegevens laat zien dat de AMOC sinds het midden van de vorige eeuw met zo’n 15 procent vertraagd is. Ook laten waarnemingen zien dat de zeewatertemperatuur afneemt in het gebied waar het water naar beneden zinkt ten zuidoosten van Groenland, precies zoals voorspeld bij een afzwakking van de AMOC. Indirecte metingen aan bijvoorbeeld sediment en ijsboorkernen wijzen uit dat de AMOC in de afgelopen duizend jaar niet zo zwak is geweest als nu. Deze afzwakking zet door naarmate de aarde verder opwarmt.

Tekening op een kaart van de stromingen in de Atlantische Oceaan nu en in de toekomst als de Atlantische Meridionale Overturning Circulatie verder verzwakt is door de opwarming van de aarde.

Afbeelding 1. De stroming in de Atlantische Oceaan nu (links) en in de toekomst als de Atlantische Meridionale Overturning Circulatie (AMOC) verder verzwakt is door de opwarming van de aarde. Bron: IPPC AR6 WGI hoofdstuk 9.

Temperatuurverandering in 100 jaar tijd na kantelen van de oceaancirculatie, links een kaartje van Europa met in kleur de temperatuurverandering in februari, rechts een lijngrafiek voor de verandering in ieder kalendermaand voor vijf steden in Europa

Afbeelding 2. Temperatuurverandering in 100 jaar tijd na kantelen van de oceaancirculatie, links voor februari, rechts voor iedere maand in de 5 steden aangegeven met de rode stip links. Op basis van een berekening met een klimaatmodel. Bron: Universiteit Utrecht, van Westen ea, Science Advances, 2024.

3. Er zijn signalen dat oceaancirculatie een kantelpunt nadert

Je weet eigenlijk pas zeker dat een kantelpunt bereikt is als het voorbij is, maar dan is het natuurlijk te laat. Daarom zijn wetenschappers druk op zoek naar signalen die aangeven dat we een kantelpunt naderen. Twee recente studies naar dergelijke signalen concluderen dat de AMOC inderdaad een kantelpunt nadert. Voorbij dit kantelpunt is een plotselinge snelle verzwakking van de AMOC mogelijk, met alle gevolgen van dien (zie punt 5).

Vaak zijn de gevonden signalen gebaseerd op statistiek, zoals een Deense studie van afgelopen zomer. Zij concludeerden dat de AMOC waarschijnlijk deze eeuw zal kantelen. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht kozen een andere benadering in hun veelbesproken artikel: zij gebruikten een klimaatmodel om de signalen te verkennen die optreden als de AMOC dicht bij het kantelpunt komt. Een van die signalen is de hoeveelheid zout die de Noord-Atlantische oceaan binnenstroomt vanuit de zuidelijke oceanen. Op basis van waarnemingen hiervan concluderen ze dat de AMOC op weg is richting het kantelpunt. Wanneer het kantelpunt bereikt zal worden, is nog onduidelijk. Het is niet uit te sluiten dat dit al voor 2100 het geval zal zijn.

Volgens het laatste IPCC rapport zal de AMOC deze eeuw verder verzwakken, maar een abrupte ineenstorting (dat wil zeggen, een kantelpunt) wordt in dat rapport niet voor 2100 verwacht. Deze conclusies zijn gebaseerd op eerdere studies met klimaatmodellen die volgens Utrechtse studie de stabiliteit van de AMOC niet goed simuleren. Volgens de nieuwe onderzoeksresultaten is het heel goed mogelijk dat het kantelpunt dichterbij is dan het IPCC verwacht.

4. Oceancirculatie is al vaker gekanteld

Dat de AMOC kan kantelen weten we uit het aardse verleden. Het is dus niet slechts een theoretisch concept. 

Zo kwam er aan het einde van de laatste ijstijd zo'n 12.000 jaar geleden in korte tijd een reusachtige hoeveelheid smeltwater in de Atlantische Oceaan terecht, afkomstig van de smeltende IJskap op Noord-Amerika. Dit zoete water was te licht om af te zinken naar de diepzee. De motor van de AMOC haperde en de AMOC kwam nagenoeg tot stilstand doordat het kantelpunt werd overschreden. Een tijdelijke afkoeling van het klimaat op het noordelijk halfrond was het gevolg. Dit is in het verleden herhaaldelijk gebeurd. 

5. Als de oceaancirculatie kantelt, is het effect op het klimaat groot

Het stilvallen van de AMOC heeft grote gevolgen voor het klimaat wereldwijd. Zo neemt de kans op overstromingen in Noord-Amerika toe door een snelle zeespiegelstijging en verschuiven regengebieden in de tropen door de verandering in zeewatertemperaturen. In de Sahel bijvoorbeeld valt er dan minder regen. In het algemeen leidt het stilvallen van de AMOC tot afkoeling van het Noordelijk halfrond, en opwarming van het zuidelijk halfrond.

Aangezien de Warme Golfstroom warmte van het Caribisch gebied naar Europa brengt, leidt het stilvallen van dit transport juist bij ons tot forse en snelle afkoeling (afbeelding 2). En met “snel” wordt dan bedoeld meer dan een graad per 10 jaar! Dat is ongeveer vier keer zo snel als de huidige opwarming, maar dan in omgekeerde richting. Dat is te snel om tijdig afdoende maatregelen te treffen om met de gevolgen om te gaan, stellen de Utrechtse onderzoekers in hun artikel. De uiteindelijke afkoeling in Nederland zou zo'n 7 graden kunnen bedragen en er valt minder regen.

KNMI-klimaatbericht door Lone Mokkenstorm en Bart Verheggen

Het was maandag een bewolkte dag met eerst nog even paar zonnige momenten. De rest van de dag was het bewolkt met in de middag enige lichte regen. Het werd tijdelijk 11 graden.

De bewolking had dinsdag de overhand, maar rond het middaguur brak af en toe de zon door. Het werd ruim 11 graden.

Aanvankelijk was het ook woensdag droog, maar in de loop van de middag volgden er perioden met regen. Het werd 10 graden. Over het etmaal viel ruim 5 mm regen.

Donderdag was het erg zacht met veel bewolking en in de loop van de middag enige lichte regen. Het werd bijna 13 graden. In de avond was er veel wind met zware windstoten. Over het etmaal viel 4,8 mm regen.

Het was vrijdag wisselend bewolkt met zonnige perioden, maar er vielen ook nog enkele buien. Het werd overdag ruim 8 graden. Over het etmaal viel 9 mm regen.

Zaterdag waren er wolkenvelden, een enkele opklaring en een lichte bui. Met 7 graden was het een waterkoude dag.

In de nacht naar zondag viel er regen, overdag bleef het zondag droog met af en toe zon. Het werd 9 graden.

De weerspreuk van de week:

Sinte-Matthijs (24-2),

werpt een hete steen op het ijs!

 

 

 

 

 

 

 

Week 8 temperatuur (°C)

Minimum   Maximum
Datum 2024 2023   2024 2023
MA 19-02 8.2 6.4   11.0 10.4
DI 20-02 6.5 5.9   11.5 9.4
WO 21-02 8.7 7.6   10.3 8.8
DO 22-02 9.0 4.7   12.8 9.6
VR 23-02 4.8 6.4   10.2 9.3
ZA 24-02 3.7 0.2   7.2 8.2
ZO 25-02 4.6 3.4   9.2 7.4

Week 8 neerslag (mm)

Datum 2024 2023
MA 19-02 1.2 4.8
DI 20-02 0.0 0.0
WO 21-02 5.6 0.0
DO 22-02 4.8 0.0
VR 23-02 9.0 9.8
ZA 24-02 1.0 2.8
ZO 25-02 6.6 0.8